Friday, 18 September 2009

Kuasa Ilmu Memacu Perubahan: Satu Analisis Ringkas

Manusia telah diciptakan oleh Allah swt dengan sifatnya yang cenderung kepada perubahan. Sejarah peradaban umat manusia sejak berkurun-kurun seakan-akan merestui bahawa manusia sememangnya menggemari perubahan. Berubah daripada baik kepada yang lebih baik. Malah, Allah swt sendiri telah menganugerahkan syariat yang berbeza-beza kepada para nabi-Nya, bukannya statik dan tidak berubah walaupunpun semua syariat tersebut memberi natijah kepada penyerahan diri (Islam)kepada Allah swt.

Sementara itu, apabila kita mengamati sebab-sebab yang membawa kepada kewujudan fahaman dan ideologi dalam kalangan manusia sama ada kapitalisme, sosialisme, positivisme termasuklah liberalisme, maka kita akan menemui jawapannya ialah disebabkan reaksi dan tindak balas manusia yang mahukan perubahan yang diyakini sebagai bermanfaat menurut akal mereka. Sosialisme memberi reaksi kepada kebobrokan sistem kapitalisme manakala terdahulu daripada itu, borjuis-borjuis (fasis-kapitalis) memberi reaksi kepada kekejaman sistem feudalisme. Adapun kita meyakini bahawa perubahan itu akan sentiasa gagal selagi tidak disandarkan kepada khabar wahyu.

Ilmu sebagai pemangkin perubahan

Malik ben Nabi, salah seorang pemikir Islam yang aktif memberikan pandangan tentang hal ehwal umat Islam pada awal abad yang ke-20 telah menyatakan terdapat tiga tahap pertumbuhan sesuatu peradaban dan tamadun. Tahap yang pertama ialah menerusi pimpinan ruh (peringkat kebangkitan), kedua ialah pimpinan akal (kemuncak sesuatu tamadun) dan yang ketiga pula ialah pimpinan naluri (period kehancuran). Beliau menyatakan, kewujudan tamadun umat Islam yang hebat pada satu ketika sebenarnya bermula menerusi peringkat kebangkitan iaitulah sebaik sahaja ayat pertama surah al Alaq (“bacalah dengan nama tuhanmu yang menciptakan”)diwahyukan oleh Allah kepada rasulullah saw.

Ibnu Khaldun juga pernah menyatakan hal yang hampir sama dengan pandangan Malik ben Nabi di atas iaitu: “kerajaan-kerajaan yang sangat berkuasa dan memiliki kuasa kedaulatan yang hebat mempunyai asal-usulnya yang berteraskan agama sama ada ia berpunca daripada kenabian ataupun seruan melakukan kebenaran (ahli falsafah etc)”. Kita dapat melihat kebenaran kenyataan di atas dari sudut sejarah kewujudan tamadun dan peradaban pada satu ketika dahulu.

Tamadun Rom dan Yunani sebagaimana semua sedia maklum tidak dapat dipisahkan dengan kehebatan pengkajian pengetahuan oleh ahli-ahli falsafah pada waktu itu seperti Socrates, Plato dan Aristotle. Malahan, Alexander The Great yang dicatatkan pernah menakluk sejumlah besar bumi pada waktu dahulu merupakan hasil sentuhan dan didikan Aristotle sendiri. Selain kekuatan armada tentera, kelebihan dari sudut ilmu sudah tentu merupakan hakikat yang tidak boleh dinafikan lagi.

Daripada kejahilan kepada kekuasaan

Berbalik kepada ayat pertama surah al Alaq yang telah dikaitkan oleh Malik ben Nabi sebagai pemangkin kepada kebangkitan tamadun gemilang umat Islam. Ayat tersebut telah diturunkan kepada nabi saw di Tanah Arab yang tidak dipengaruhi ketamadunan Yunani, Rom dan Parsi. Bermula daripada detik itu, secara perlahan-lahan umat Islam akhirnya keluar daripada wilayah kejahilan dan menuju kepada keagungan. Tahap pimpinan ruh (kebangkitan) diteruskan dengan pimpinan akal (kemuncak ketemadunan). Umat Islam telah mencapai kehebatan ilmu yang sungguh luar biasa apabila banyak sarjana telah dilahirkan dan menerokai pelbagai lapangan ilmu.

Nama-nama seperti Ibnu Sina, Ibnu Rusyd, Ibnu Nadim, al Farabi dan banyak lagi seolah-olah satu fenomena biasa pada waktu itu. Ditambah pula dengan penubuhan baitul hikmah yang menjadi mercu tanda fenomena keilmuan yang amat mengagumkan dunia. Ternyata, tamadun Islam telah dibina dengan batu asas ilmu. Umat telah berhijrah (berubah) dengan pimpinan oleh ilmu.

Tercatat dalam sejarah mengenai kewujudan seorang individu dari Eropah yang bernama Charlemagne. Beliau telah hidup sewaktu Eropah sedang dan masih lagi berada pada zaman kegelapan dan kejahilan (dark ages). Pada abad yang kesembilan, beliau pernah mencuba untuk membebaskan Eropah daripada lembah kegelapan dengan berpaksikan ilmu tetapi kurang mendapat sambutan oleh masyarakat Eropah pada waktu itu dan akhirnya beliau terkubur bersama-sama cita-citanya.

Percubaan demi percubaan untuk mengeluarkan Barat daripada zaman gelap diteruskan sehinggalah mereka berjaya keluar daripada kemiskinan ilmu sekitar abad yang ke-14. Eropah telah berhutang jasa yang telalu banyak kepada dunia Islam. Mereka akhirnya mengenal pasti bahawa kunci kepada sesuatu kegemilangan ialah ilmu itu sendiri. Ilmulah yang akan mengubah keadaan diri mereka, bukannya sihir dan jampi serapah. Eropah keluar dari pintu kegelapan dan telah membuka pintu renaissance dan kemodenan.

Di sebalik revolusi ialah para intelektual

Ekspedisi manusia yang menggemari perubahan terus berada dalam catatan sejarah. Atas nama revolusi dan reformasi, umat manusia dari pelbagai tempat terus menyuarakan suara keramat mereka. Revolusi Amerika (1775-1784), revolusi Perancis (1789-1799) dan revolusi Islam Iran (1979) ialah antara siri revolusi yang telah menghangatkan pentas dunia.

Revolusi Amerika yang berlaku pada separuh abad yang ke-18 telah berlaku disebabkan masyarakat Amerika pada waktu itu bersungguh-sungguh mahu memerdekakan tanah air mereka daripada British. Selain itu, satu demi satu kekejaman dan penindasan British juga telah meluap-luapkan kemarahan rakyat Amerika untuk melancarkan respon secara kekerasan dan pemberontakan.

Menurut sejarah, revolusi ini juga dipengaruhi oleh idea liberalisme oleh John Locke, seorang intelektual Eropah yang terkenal. Di samping itu, pihak gereja Protestan (paderi-paderi) juga telah menyemarakkan semangat perjuangan umat Amerika dengan memberikan ucapan-ucapan semangat kepada mereka supaya menjatuhkan ego British. Yang penting, konklusinya ialah gabungan pandangan pemikir Eropah (John Locke) dan pihak gereja ternyata telah menyebabkan British telah mengiktiraf kemerdekaan Amerika pada 1783.

Sementara itu, revolusi Perancis 1789 juga telah meruntuhkan sistem monarki mutlak (feudalisme) yang telah diperintah oleh King Louis XVI pada waktu itu. Masalah kewangan, penindasan dan pemerintahan King Louis yang dipengaruhi oleh isterinya, Maria Antoinette dan bangsawan-bangsawan di istana telah melukakan hati rakyat kebanyakan pada zaman itu. Pemikir-pemikir enlightment Perancis seperti Jean Jacques Rousseau, Montesquieu, Voltaire, dan Denis Diedrot yang amat dipengaruhi oleh falsafah John Locke telah memainkan peranan di sebalik projek revolusi yang terpengaruh dengan revolusi Amerika ini. Mereka memperjuangkan hak semula jadi manusia sebagai prinsip utama pemikiran. Sekali lagi, kerjasama antara ilmu dan perjuangan telah membuahkan hasil buat rakyat Perancis.

Pada 1979 pula, telah berlaku revolusi Islam Iran dengan pimpinan daripada Khomeini. Rakyat Iran yang telah muak dan bosan dengan pemerintahan Shah Iran telah bersatu menjatuhkan Shah Iran. Namun begitu, terdapat seseorang yang telah menyebarkan pemikirannya sebelum terjadinya revolusi tersebut. Individu itu ialah Dr Ali Syariati, seorang tokoh pemikir Islam moden Iran. Pemikiran matang dan bernilai tinggi beliau telah menyebabkan ketekutan kepada Shah Iran lantas menyebabkan beliau telah dibunuh menerusi satu konspirasi. Apa yang pasti, di sebalik kejayaan revolusi Islam Iran 1979 itu, telah berdiri beberapa intelektual di belakang perjuangan rakyat.

Mahasiswa dan intelektualisme

Mahasiswa merupakan golongan yang terlibat secara langsung dalam bidang keilmuan dalam masyarakat kita. Tanpa disedari, mereka sebenarnya merupakan antara kumpulan yang paling layak untuk memimpin perubahan disebabkan ilmu yang dimiliki.namun begitu, saya tidak begitu pasti sejauh manakah pembudayaan ilmu telah didarah dagingkan dengan kemahasiswaan. Apa yang begitu jelas kelihatan sekarang ialah mereka mempunyai hubungan yang sangat rapat dengan aktivisme berbanding intelektualisme.

Lebih malang apabila kewujudan banyak mahasiswa yang telah menjadi hamba kepada sistem peperiksaan. Mereka tidak lagi mencintai ilmu, mereka tidak lagi ghairah untuk mendapat jawapan kepada beberapa persoalan di benak fikiran, sebaliknya mereka hanya bersungguh untuk merangkul sebanyak-banyaknya ‘A’ dan mengejar pointer tanpa memahami apa sebenarnya yang mereka sedang pelajari. Prof. Wan Mohd Nor pernah menyatakan: “Budaya peperiksaan dalam sistem pendidikan negara telah menggantikan budaya ilmu.Para pelajar memang giat belajar tetapi kebanyakannya bukan untuk memahami dan mencungkil makna daripada apa yang dipelajari tetapi untuk menghafalnya cukup untuk masa dua tiga minggu tempoh peperiksaan .Tidak keterlaluan jika dikatakan bahawa sebilangan terbesar murid-murid tidak ingat lagi perkara-perkara yang gigih dipelajarinya sebaik sahaja peperiksaan tamat.Para guru pula memang giat mengajar tetapi penumpuannya lebih kepada untuk menghabiskan sukatan pelajaran dan mencapai kecemerlangan peperiksaan.”

Begitu juga apabila kita memperkatakan soal budaya membaca dan mahasiswa, hasilnya masih lagi miskin. Pendedahan oleh Dato Noh Omar pada satu ketika agak mengejutkan para pemerhati apabila dinyatakan bahawa menurut kajian hanya 12 buah buku yang dibaca oleh mahasiswa selama tiga tahun pengajian berbanding Brunei (26 buah), Thailand (56 buah), India (130 buah), Indonesia (94 buah) dan Australia (180 buah). Jadi, di manakah lagi nilai intelektualisme mahasiswa di Malaysia? Adakah mereka boleh diharap untuk memimpin perubahan dan menjadi pemimpin masa hadapan ataupun itu hanyalah slogan dan retorik kosong semata-mata?

Walau bagaimanapun, sejarah telah merakamkan bahawa kuasa ilmu telah memacu perubahan umat manusia pada satu ketika. Kalau ada yang mahu mencuba dengan kuasa yang lain silakan.

Firman Allah: “Allah mengangkat darjat orang-orang yang beriman dari kalangan kamu dan orang-orang yang dikurniakan ilmu dengan beberapa darjat..” (surah al Mujadalah)

4 comments:

Nasionalis Bertauhid 2 October 2009 at 08:12  

Aku setuju. Memang tak dapat dinafikan. Sebab rukun asas segala perkara adalah ilmu dan faham.

Aqil El-Veq 7 November 2009 at 00:48  

yupz......
assalamu'alaikum....
salam kenal...
aku juga setuju...dengan tu semua....
karena hanya dengan ilmu kebodohan itu terangkat ....
dari kegelapan menuju terang....

Aqil El-Veq 7 November 2009 at 00:49  

yupz....
aku juga setuju....
karena hanya ilmu lah yang bisa mengangkat kegelapan menuju terang...

salam kenal ..
assalamu'alaikum.....

aqil 7 November 2009 at 00:52  

yupz....
aku setuju...
kalo memang hanya dengan ilmu lah kegelapan akan digantikan dengan terang benderang////

salam kenal....
assalamu'alaikum...

  © Blogger template The Professional Template by Ourblogtemplates.com 2008

Back to TOP